ഓണാഘോഷങ്ങളുടെ ഏറ്റവും ശക്തമായും ആകർഷകവുമായ പ്രവർത്തനമാണ് വടംവലി മത്സരം. ഈ സമൂഹ്യകരമായ മത്സരത്തിന് നൂറ്റാണ്ടുകളുടെ പഴക്കമുള്ള ഒരു ചരിത്രവും പുരാണപ്രാധാന്യവും ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
പുരാണക്കഥ പറയുന്നതനുസരിച്ച്, വാമനാവതാരത്തിൽ ഭഗവാൻ വിഷ്ണു മഹാബലിയെ പാതാളലോകത്തേക്ക് തള്ളിയതിനെ പ്രതീകപ്പെടുത്തിയാണ് വടംവലി ആരംഭിച്ചത്. ഒരു കൂട്ടർ ദേവന്മാരെയും മറുകൂട്ടർ അസുരങ്ങളെയും പ്രതിനിധീകരിച്ച് ഈ ‘വലിക്കൽ’ നടത്തുന്നു. ഇത് ദേവാസുരയുദ്ധത്തിന്റെ പ്രതീകാത്മക പുനരാവിഷ്കരണമാണ്.
ചരിത്രപരമായി, കേരളത്തിലെ ഗ്രാമീണ സമൂഹങ്ങളിൽ ഓണക്കാലത്ത് ഈ മത്സരം സംഘടിപ്പിക്കാറുണ്ടായിരുന്നു. കൃഷി സമ്പന്നമായ സീസണിൽ കർഷകർ തങ്ങളുടെ ശക്തിയും ഐക്യദൃഢതയും പരീക്ഷിക്കുന്നതിനായിരുന്നു ഇത്. പുരുഷന്മാരും സ്ത്രീകളും വെവ്വേറെ ടീമുകളായി രൂപീകരിച്ച് വടംവലി മത്സരിച്ചു.
വടംവലി എന്നത് ശക്തി മാത്രമല്ല, സമൂഹത്തിന്റെ ഐക്യബോധത്തിന്റെയും പങ്കാളിത്തത്തിന്റെയും ഒരു ഉത്സവമാണ്. ഇന്നും ഗ്രാമങ്ങളിൽ ഈ പാരമ്പര്യം ജീവന്റിച്ച് നിലകൊള്ളുന്നു. ഓണത്തിന്റെ ആനന്ദം പങ്കുവെക്കാനും സാമൂഹിക ബന്ധം ശക്തിപ്പെടുത്താനും വടംവലി മത്സരം ഒരു ഉത്തമമാധ്യമമാണ്.
അതിനാൽ, വടംവലി മത്സരം എന്നത് കേവലം ഒരു കായിക മത്സരമല്ല, മറിച്ച് കേരളത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക പാരമ്പര്യത്തിന്റെ ജീവനുള്ള ഒരു സ്മാരകമാണ്. ഓണത്തിന്റെ ആനന്ദവും ഐക്യബോധവും ശക്തിപ്പെടുത്തുന്ന ഈ മത്സരം കേരളീയരുടെ സംസ്കാരത്തിന്റെ അവിഭാജ്യ ഘടകമായി തുടരുന്നു.
